Conas do chuid Gaeilge a fheabhsú

An fhadhb leis an scoil ná an aidhm atá acu agus iad á teagasc. Tá scrúdú le déanamh agus mar sin feictear ar an nGaeilge mar ábhar in ionad teanga. Mar sin dírítear ar ghnéithe ar nós na gramadaí agus conas scéal a chumadh san iomarca agus fágtar na gnéithe eile, gnéithe a bheadh go mór i gcabhair na teanga, ar leataobh

An fhadhb leis an scoil ná an aidhm atá acu agus iad á teagasc. Tá scrúdú le déanamh agus mar sin feictear ar an nGaeilge mar ábhar in ionad teanga. Mar sin dírítear ar ghnéithe ar nós na gramadaí agus conas scéal a chumadh san iomarca agus fágtar na gnéithe eile, gnéithe a bheadh go mór i gcabhair na teanga, ar leataobh.

Níl mé ag rá nach bhfuil an ghramadach agus litríocht na teanga tábhachtach ach an oiread. Tá tábhacht mhór ag baint leo agus tá méid oibre áirithe ann nach féidir a sheachaint, ach ní chaithfidh gach dalta scoile a bheith ag smaoineamh níos mó faoin modh coinníollach ná ar a stór focal a chothú agus a fhás. Nuair a tharlaíonn sin ceanglaítear an teanga le híomhá ghránna a chuireann déistin ar dhaoine nuair a thagann an teanga galánta seo chun cinn dóibh. Tá roinnt moltaí agam maidir le snas a chur ar do scileanna cumarsáide inár dteanga dhúchais.

1.       An Ghaeltacht

Más ea go raibh tú riamh ar choláiste samhraidh sa Ghaeltacht, tuigfidh tú go díreach cén fáth go bhfuil sé seo ar bharr an liosta. Seo an áit a d’athraigh mo mheon féin maidir leis an teanga. Ní raibh mórán deiseanna agam an teanga a labhairt ar scoil seachas sa rang Gaeilge, ach nuair a bhí sí timpeall orm an t-am ar fad ní raibh rogha agam ach an teanga a úsáid. Oibrím le coláiste samhraidh agus chonaic mé na scoláirí is laige agus iad nach raibh fonn orthu an teanga a labhairt ag úsáid na teanga roimh dheireadh an trí seachtaine. Níl daoine ag smaoineamh faoi scrúdaithe, bhí siad ag smaoineamh faoi spórt, damhsa, an trá agus cuid mhór rudaí eile. Bíonn daoine fiú ag brionglóid as Gaeilge ann! Má tá tú fós sa mheánscoil agus tá tú in ann, seo an deis is fearr a bheidh agat tú féin a thumadh sa teanga.

2.       Do phobal áitiúil

Mura bhfuil tú fós ar scoil, ná déan dearmad go bhfuil daoine eile sa chás céanna leat ó thaobh na teanga de. Tá a lán daoine amach ann le suim sa teanga agus tá seans mór ann go bhfuil grúpa áitiúil a bhailíonn go rialta chun an teanga a labhairt. I mo chás féin, ní raibh a fhios agam go dtí an bhliain seo chaite go raibh Gaelphobal i mo cheantar féin a chuireann cuid mhór imeachtaí ar siúil i rith na seachtaine.

3.       Comhthéacsanna sóisialta eile.

Bheadh iontas ort an méid imeachtaí atá ag dul ar aghaidh sa tír seo trí mheán na Gaeilge, agus nuair atá tú á húsáid go sóisialta, foghlaimíonn tú rudaí i ngan a fhios duit. Tá tithe tabhairne, caiféanna agus gnóthaí eile atá dátheangach taobh amuigh den Ghaeltacht atá thar barr do dhaoine atá ag iarraidh a stór focal a fheabhsú. Chomh maith leis sin, piocfaidh tú suas cúpla nath nua agus tiocfaidh feabhas ar do chuid ghramadaí go neamhchoinsiasach.

4.       An t-idirlíon

Tá raon iontach acmhainní ar fáil d’fhoghlaimeoirí ar líne, ó na haipeanna foghlaim teanga go dtí na suíomhanna nuachta Gaelacha chomh maith le suíomhanna atá ar fáil i nGaeilge. Is féidir fiú Minecraft a imirt trí Ghaeilge. An fhadhb leis an idirlíon áfach, ná ceann de na láidreachtaí is mó atá aige; sin go bhfuil an méid sin eolais ar líne, bíonn tú ag bá sna roghanna. Beidh ort do cheachtanna féin a phleanáil amach nó síniú suas do cheann de na cláir idirlín ar nós ‘Irish 101’ atá ar fáil ag FutureLearn. Tá sé deacair tú féin a spreagadh uaireanta, sin an chúis go bhfuil sé seo ag bun an liosta, ach ní féidir a shéanadh gur acmhainn thar mholadh beirte é an t-idirlíon nuair a úsáidtear i gceart é.

Leis na rudaí go léir sin ráite, tá méid áirithe oibre a bheidh ort cur isteach, go háirithe má tá ag súil le do chuid Gaeilge a feabhsú píosa beag níos gaiste. Ó thaobh na gramadaí de, mar shampla, ní féidir leat ach suigh agus á foghlaim chun a bheith cinnte go bhfuil sé in úsáid i gceart agat, agus chun do stór focal a fhorbairt níos mó ná na comhthéacsanna a bhaineann le do shaol go príomha, beidh tú ag léamh airteagal nó scéalta nach ndeánfá de ghnáth, go háirithe daoibh siúd nach bhfuil mórán deiseanna agaibh an Ghaeilge a úsáid i gcomhthéacs sóisialta. Déan an ceacht Duolingo sin, uair amháin sa lá, léigh an t-alt sin nach dtuigeann tú go hiomlán, ach an rud is tábhachtaí – ná caill misneach! Bain sult as an eispéireas a thagann leis an bpróiséas foghlaim teanga, ansin beidh tú ag iarraidh leanúint ar aghaidh agus diaidh ar ndiaidh feicfidh tú cé chomh mór is atá an difear idir an caighdeán a bhí agat bliain ó sin agus anois

Le Seán Ó Nualláin

Image  Credit: Alison Clair