Caithfimid labhairt faoi Joyce

Béibhinn Thorsch

An bhfuil na litreacha grá a sheol James Joyce chuig a bhean chéile sa 19ú h-aois léighte agat? Muna bhfuil, b’féidir cuardaigh iad ar líne, ansin bheidh sé níos éasca an alt seo a thusicint. Ach bí cúramach – níl na litreacha seo oiriúnach don obair.

Baineadh geit as daoine nuair a thuigtear go raibh litreacha grá le théimeanna gnéasach seolta idir an cúpla cáilúil, James Joyce, scríobhneoir de Ulysses, agus a bhean chéile Nora Barnacle. Ach, an bhfuil sé fairéalta preab a bhaint as daoine go raibh an sort iompair seo ar siúl acu?

Ar an gcéád dul síos, ní raibh Joyce stráinséir ar bith le scríobhneoireachta le théimeanna grá nó gnéas. Céard a thagann le grá rómansúil agus cruthaitheachta mar sin, ach an saol gnéasacht? Níl an píosa dochcreidte don scéal seo go raibh Joyce gníomhach go gnéasach, ach go raibh thuile ‘kinks’ aige – agus bhí sé lán réidh chun iad a roinnt lena ghrá.

Fiú sa domhan atá anois ann, níl mórán daoine a mbeadh compórdach labhairt faoi na nósanna gnéasach is fearr leo. Bhí sé dáinséarach, fiú, i laethannta Joyce chun an saghas topaic seo a lua. Bhí dáinséir go mbeifeá (go háirithe má beann thú) cuirthe in ospidéal sláinte meabhrach dá mbéifeá ag labhairt faoi gnéas go h-oscailte gan náire a bheith ort.

Ach, leis an tromlach do na dáinséirí seo thart sa lá atá inniu ann, cad is féidir leis an nua-dhaonna a thógáil ó litreacha Joyce – ní amháin go bhfuil sé tasc dodhéanta de aon dhuine scríobh faoi gnéas i slí a bhfuil chomh galánta agus chomh salach, sa litir céanna.

Cad eile ach go bhfuil daoine agus daonnachta mar an gcéine tríd stair an domhain. Is é sin an rud a dhéanann stair chomh suimúil sin, na cosúileachtaí idir muidne agus ár laochra. Ní féidfimid thug an méid sin sonas as broim a ligean, nó as a bheith ag éísteach le n-ár leannáin nuair a bhfuil siad á ligean broim. Ní féidir leis an chuid is mó de dhaoine an saghas solas féin a bain Joyce ón ngíomh sin. Ach, is féidir linn meas a chur ar Joyce le haghaidh a féinmhuinín gnéasacha seo.

Ag déanamh malairt ar an béim ar Joyce, ní théann sé gan a rá go raibh na saghas nósanna gnéasacha céanna ag go leor de na scríbhneoirí agus ealaíntóirí stairúila . Mar shampla, Virginia Woolf. Sheol Virginia litreacha lán de grá rómánsúil chun a ‘cara’ Vita Sackville. D’impigh Virginia ar Vita chun a fear chéile a fhágáil agus caidreamh a thosnú léi.

An rud atá chomh tarraingteach orainn agus na litreacha seo a léamh ná nach amháin go raibh na nósanna sin ag na scríbhneoirí tréitheach seo, ach an bealach ina luaigh siad na mothúcháin go raibh ag fulaingt. Le Woolf, aithníonn tú cosúil léi – mothaíonn tú go bhfuil tú i ngrá ar taobh léi.

Ar deireadh, tá níos mó meas ar fáil ar na dhaoine seo, agus níos mó smaoineamh – gur nach bhfuilimid chomh difrúil faoi dheara. Is trampach muid ar fad.

Béibhinn Thorsch

Image Credit: Lucien Waugh-Daly